Wie kent de beroemde ‘borsjtsj‘ niet?
Sommige Nederlanders kennen hem wel, en er is zelfs een Nederlander, Johan Kahn, die er een EETymologisch onderzoek naar heeft gedaan. Hier volgt zijn artikeltje uit het boek EETymologie. De oorsprong van gerechten en ingrediënten verschenen te Utrecht in 2002. Deze rodebietensoep zal niet vaak te vinden zijn op een Nederlandse tafel. Daarvoor zitten er waarschijnlijk te veel opeenvolgende medeklinkers in. Jammer, want hij is zo lekker. Borsjtsj, een gerecht dat voornamelijk in Oost-Europa wordt gegeten, komt van het Russische woord borsc: ‘berenklauw‘. Van deze plant werd de soep oorspronkelijk gemaakt. De berenklauw werd later door bieten vervangen, maar de naam bleef hangen. Waar borsjtsj precies vandaan komt, is niet met zekerheid te zeggen. In Rusland, Litouwen, Oekraïne en Polen claimt men de soep als nationaal gerecht. De Oekraïners schreeuwen echter het hardst dat zij borsjtsj hebben uitgevonden en waarschijnlijk hebben ze gelijk. Althans, als je het principe aanhangt dat botanisten bij twijfelgevallen hanteren: daar waar de meeste natuurlijke variaties voorkomen, is vermoedelijk de plaats van oorsprong van een soort of een ras. Of, in dit geval, een soep. Oekraïne telt in ieder geval de meeste soorten borsjtsj, waaronder de versies van Kiev, Odesa, Poltava, L‘viv. Borsjtsj kan met allerlei soorten groenten worden gemaakt, maar het hoofdbestanddeel blijft de biet. Daar krijgt de soep ook zijn karakteristieke kleur van. Er zijn zowel vegetarische versies als varianten met pittige worstjes of ham, en borsjtsj kan evengoed koud als warm worden gegeten. Vlak voor het eten wordt er vaak wat zure room bovenop de soep gedaan. Wat zijn de verdere vondsten van een etymologisch onderzoek naar het Oekraïense woord ‘borsjtsj‘? Het blijkt verwant met het Nederlandse woord ‘borstel‘ te zijn! Logisch, want puntige eindjes van een borstel zijn even scherp als de puntjes van de blaadjes van berenklauw, de plant die ooit het hoofdingrediënt van borsjtsj is geweest. Nog toen onze voorvaders - van zowel Nederlanders, als Oekraïeners - allemaal Indo-Europees spraken, hadden ze er maar een woord voor beide betekenissen. Dus nog een aanknopingspunt tussen onze culturen. Alleen let er wel goed op - Oekraïeners zouden zelf hun borsjtsj nooit ‘soep‘ noemen!

De eetcultuur in Oekraïne varieert sterk van die van Nederland, ze verschillen bijna als dag en nacht. Normaal gesproken eet men twee keer per dag warm in Oekraïne, ’s ochtends of ’s avonds naar keuze, en een warm diner is een “must”. ’s ochtends eet men gebakken of harde eieren met kaas, kwark is ook een populair ontbijt, of havermoutpap, gierstpap of boekweitpap met melk gekookt. Kefir (of zure vette melk) wordt vaak gedronken. Koeken en bolletjes gevuld met jam zijn populair.  Koffie wordt weliswaar veel gedronken, maar het maakt plaats voor thee in Oekraïne in tegenstelling tot Nederland. Een lekker kopje hete thee heeft vaak de voorkeur boven koffie. Als je in een café koffie bestelt krijg je normaal een klein kopje van sterke zwarte koffie niet zo waterig als in Nederland. Lunch ( naar Oekraïense begrippen – diner ) is, net als in Frankrijk, de belangrijkste maaltijd van de dag en wordt er om een uur of twee gegeten. Het diner bestaat uit twee warme lunchgangen, namelijk soep en het garneersel met vlees of vis. Het garneersel zijn variaties van granen, aardappelen, of gekookte groenten. Aardappelen worden meestal gekookt, met plantaardige olie of boter gegoten en met gesneden bladgroenten bestrooid. Vaak maakt men puree van aardappelen met boter en melk. Sauzen worden vrijwel veel gegeten, echter alleen van natuurlijke ingrediënten. Gebakken aardappelen zijn redelijk populair, ook al zijn ze maar licht gebakken en echt anders dan frietjes. Frietjes worden wel in fastfood cafés gegeten, maar niet zo massaal als in Nederland, en als echt ongezond beschouwd. Verse groenten worden meestal in salades gegeten, waarvan het meest populair tomaten met komkommers, lenteui en olie, en verschillende variaties op sla zijn. Tomaten worden vaak met gezouten kwark en knoflook gevuld. Groentesoepen zijn populair, Oekraïne staat bekend voor zijn borsjtsj – een groentesoep (vaak met vlees) van rode bieten. Men eet borsjtsj het liefst met zure room. Kuipvlees en varkensvlees worden op talloze manieren gekookt of gebakken, er bestaan veel soorten koteletten. Spek is ook vrij populair in Oekraïne, vooral op het platteland. Nu koken mensen op de werkdagen wel wat minder, maar buiten de deur lunchen zijn in opmars, er zijn veel eetcafés en restaurantjes die vaak geen kant-en-klaarmaaltijden, maar warme traditionele gerechten voor redelijke prijzen aanbieden. Soms nemen mensen boterhamen mee naar het werk of school als tussendoortje, maar doorgaans ze eten geen boterhammen thuis. Als er geen tijd is, moet er iets snel gebakt of gekookt worden. Koken in Oekraïne is een kunst die elk vrouwelijk gezinshoofd onder de knie wil krijgen afgezien of ze een businesslady of een huisvrouw is. Op feestdagen is het aantal en de diversiteit van gerechten op de tafel enorm, verschillende salades, soepen, warme gerechten zijn altijd exquis en met fantasie gemaakt. Als je in Oekraïne op bezoek voor het diner komt, is het beleefd om wijn of iets lekkers mee te brengen. Het cadeau wordt meteen op de tafel gezet, en geopend. Men dekt de tafel met sfeervolle gerechten, meestal is het moeilijk om borden leeg te eten, al is het normaal om een extra portie te vragen. ’s Avonds zit men soms lang aan tafel en spreekt met elkaar.